DURF-ideoloog: laat de lokale politiek niet gegijzeld worden door Den Haag

Stemmen is ons trotse voorrecht, een instrument waar hard voor is gevochten. Als wij als burgers vervolgens opgetrommeld worden om de mars naar het stemlokaal te maken dan moeten we dat niet lichtvoetig ter zijde schuiven. Op 21 maart dit jaar is er bijvoorbeeld weer een volksraadpleging, op lokaal niveau om precies te zijn. Maar waarvoor gaan we eigenlijk naar de stembus? Wat moet ons bewegen, om te gaan stemmen?

We zien namelijk dat de landelijke politiek in feite heerst over de gemeentepolitiek. Hierdoor gaat het niet meer uitsluitend over lokale thema’s, maar wordt deze volksraadpleging gekaapt door partijen in Den Haag. Partijen die 21 maart slechts als populariteitspoll zien voor de huidige coalitie. Het is een oefenwedstrijd voor de geoliede campagnemachines om hun mensen scherp te houden, om in vorm te blijven.

Deze verwevenheid komt de democratie niet ten goede. De gemeente is namelijk niet alleen een apart bestuursniveau om andere problematiek aan te pakken, waardoor landelijke campagnes onzinnig zijn, volgens de Franse filosoof Alexis de Tocqueville, is het ook nog eens de meest belangrijke bestuurslaag. De lokale politiek hoort laagdrempelig te zijn, het begin van politieke participatie. Daar, waar de democratische geest tot ontwikkeling kan komen. 

Wat hierbij meespeelt is dat de lokale politiek als kweekvijver dient voor politiek talent. De machtspartijen hebben hun interne organisatie enorm uitgebouwd om toegewijde leden klaar te stomen voor een openbare functie. Maar dit heeft ook een nadeel. De gemeenteraad verwordt zo de eerste trede van de macht, waarna men wethouder, staatssecretaris en Kamerlid kan worden. Wie zich loyaal toont, wordt beloond. En hierdoor – door de lokale politiek als wervings-fase van hemelbestormend talent, zal er altijd de schijn blijven bestaan dat raadsleden hun tijd vooral moeten volmaken, om daarna door te kunnen schuiven. Hiermee is niet gezegd dat raadsleden van landelijke partijen zich zonder hart en ziel inzetten voor hun gemeente, toch hebben lokale partijen die schijn van belangenverstrengeling niet tegen zich. En is het vermijden van die schijn niet evident om politiek wantrouwen te lijf te gaan?

Want denk ook eens aan het regeerakkoord. Als partijafdeling kan je dat niet zomaar naast je neer leggen, en je eigen koers gaan varen. Ze blijven altijd in min of meerdere mate afhankelijk van de strijdarena in Den Haag. Terwijl het Huis van Thorbecke – de verschillende bestuurslagen – juist strikt van elkaar gescheiden horen te zijn.

Wat ook niet helpt is dat de lokale politiek geen ‘vrije wil’ heeft. De val van coalities op lokaal niveau houdt niet in dat er nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven. Deze verstikkende wurggreep zorgt er dus ook voor dat de lokale politiek niet een eigen leven kan leiden. In alle gemeentes wordt de volksraadpleging op hetzelfde moment gehouden.

Wat kunnen we dan doen? Hoe kunnen we deze verwevenheid tussen Den Haag en lokaal verbreken? De lokale politiek hoort laagdrempelig contact te bieden, zonder allerlei ideologisch gekrakeel en ellenlange morele tirades. De gemeentepolitiek moet nieuw zuurstof worden ingepompt. Het debat nieuw leven worden ingeblazen om de zorgelijk lage stembusgang verbeteren – dat is waar iedere partij mee bezig zou moeten zijn.

Maar hoe bereiken we dat? We kunnen bijvoorbeeld streven naar gekozen burgermeesters. Maar de macht die de gevestigde partijen daarmee zouden verliezen, maakt dat ze altijd wel een manier vinden om dit enigszins te dwarsbomen. Momenteel hebben VVD, CDA en PvdA ruim tachtig procent van de burgermeesters in handen, terwijl ze minder dan dertig procent van de stemmen kregen in 2014. Iedereen ziet in dat er voor de ‘grote drie’ veel om te doen is iedere hervorming tegen te houden.

Wat dan wel? Hoe kunnen we de afstand tussen gemeente en Den Haag groter maken?

Het meest simpele instrument ligt in de handen van de burgers. Op 21 maart gaan we stemmen. De laatste jaren zien politicologen een trend dat lokale partijen steeds meer raadszetels winnen ten koste van de landelijke partijen. Deze trend kunnen wij voortzetten. Ik doe daarom een oproep aan alle burgers van Nederland: stem lokaal! Laat de lokale politiek doen wat ze hoort te doen en bevrijdt haar uit de greep van machtspolitieke spelletjes. Onthoud dat uw stem een voorrecht is, kortom een stem voor een partij uit uw gemeente.

Max van Duijn (1999) schrijft als politiek ideoloog artikelen en essays voor DURF. Maar waarom is dit ambt eigenlijk geïntroduceerd en welke meerwaarde heeft een partij-ideoloog? Lees hierover meer via: https://www.durfkatwijk.nl/nieuws/kies-voor-de-partij-ideoloog